GSEB Std 10 Sanskrit Board Paper Solution 2026 | ધોરણ 10 સંસ્કૃત પેપર સોલ્યુશન

નમસ્કાર વિદ્યાર્થીમિત્રો!

બોર્ડની પરીક્ષાઓમાં શ્રેષ્ઠ પરિણામ લાવવા માટે અગાઉના પ્રશ્નપત્રોનું સોલ્યુશન કરવું ખૂબ જ જરૂરી છે. તમારા રિવિઝનને વધુ મજબૂત બનાવવા અને પરીક્ષાની પદ્ધતિ સમજાવવા માટે આજે હું આ ખાસ પોસ્ટ લઈને આવ્યો છું. ધોરણ ૧૦ ગુજરાત બોર્ડ (GSEB) સંસ્કૃતના પ્રશ્નપત્રનું સંપૂર્ણ સોલ્યુશન પાઠ્યપુસ્તકના આધારે નીચે મુજબ છે. આ સોલ્યુશન તમને તમારી ભૂલો સુધારવા અને જવાબો લખવાની સાચી પદ્ધતિ સમજવામાં ખૂબ જ ઉપયોગી થશે. તો ચાલો, વિભાગ પ્રમાણે સંપૂર્ણ જવાબો જોઈએ.

ધોરણ ૧૦ ગુજરાત બોર્ડ (GSEB)

સંસ્કૃત ના પ્રશ્નપત્રનું સંપૂર્ણ સોલ્યુશન પાઠ્યપુસ્તકના આધારે નીચે મુજબ છે.

વિભાગ - A (ગદ્ય વિભાગઃ)

પ્રશ્ન 1-2: નીચે આપેલા ગદ્યખંડનો ગુજરાતીમાં અનુવાદ કરો. (કોઈપણ એક)

1) अथ तयोः निश्चयं ज्ञात्वा अनागतविधाता निष्क्रान्तः सह परिजनेन...

• અનુવાદ: હવે તે બંનેનો (પ્રત્યુત્પન્નમતિ અને યદભવિષ્યનો) નિશ્ચય જાણીને અનાગતવિધાતા પોતાના પરિવાર સાથે (ત્યાંથી) નીકળી ગયો. આ બંને (માછલાં) ત્યાં જ જળાશયમાં રહ્યા. બીજે દિવસે માછીમારોએ આવીને જળાશયમાં જાળ ફેંકી. જાળથી બંધાયેલો પ્રત્યુત્પન્નમતિ મરેલાની માફક પોતાને દેખાડીને પડી રહ્યો. પછી જાળમાંથી દૂર કરાયેલો (ફેંકી દેવાયેલો) તે પોતાની શક્તિ પ્રમાણે કૂદીને ઊંડા પાણીમાં પ્રવેશી ગયો.

2) ब्रह्मन्, न खलु साधुसेवितोऽयं पन्थाः येनासि प्रवृत्तः...

• અનુવાદ: હે બ્રહ્મા, ખરેખર આ સજ્જનો દ્વારા સેવાયેલો માર્ગ નથી, જેના પર તમે પ્રવૃત્ત થયા છો. આ (માર્ગ) પાછળથી હણી નાખે છે. ઈન્દ્રિયોરૂપી ઘોડાઓ દ્વારા ઉડાડવામાં આવેલી ધૂળ ચંચળ આંખોવાળાઓની દૃષ્ટિને મલિન કરી નાખે છે. અથવા તો (માણસની) આંખ કેટલું દૂર જુએ છે?

નીચે આપેલા સંસ્કૃત પ્રશ્નોના ઉત્તર વિકલ્પોમાંથી શોધીને સંસ્કૃતમાં લખો. (કોઈપણ બે)

• 3) वयं सर्वे मानवाः कीदृशाः इव स्मः ?
• ઉત્તર: (B) काष्ठ खण्डा इव
• 4) कुपिता बुद्धिः किं न पश्यति ?
• ઉત્તર: (C) आत्मदोषम्
• 5) तृषातुरः अर्जुनः कुत्र गतवान् ?
• ઉત્તર: (C) सरोवरम्

નીચે આપેલા પ્રશ્નોના ઉત્તર ગુજરાતી ભાષામાં લખો. (કોઈપણ બે)

• 6) શક્તિકુમાર બાવીસ વર્ષનો થતાં શું વિચારે છે?
• ઉત્તર: શક્તિકુમાર બાવીસ વર્ષનો થતાં વિચારે છે કે પત્ની વગરના અને અનુરૂપ ગુણ વગરની પત્નીવાળાઓને સુખ હોતું નથી. તો હું કઈ રીતે ગુણવતી પત્નીને પ્રાપ્ત કરું?
• 7) સાચુ સુખ મેળવવા માટે કોણ યોગ્ય નથી?
• ઉત્તર: જે લોકો પોતાના પરિવારથી વિખૂટા પડી જાય છે (જેમ કે નદીના પાણીથી વિખૂટા પડેલા લાકડાના ટુકડાઓ), તે સાચું સુખ મેળવવા માટે યોગ્ય નથી હોતા. સ્વાર્થ કે ક્રોધના કારણે પરિવારથી અલગ થનાર સુખથી વંચિત રહે છે.
• 8) અર્જુન સરોવરનું પાણી પીવા ગયો ત્યારે તેને અજાણ્યા પુરૂષે શું કહ્યું?
• ઉત્તર: અર્જુન સરોવરનું પાણી પીવા ગયો ત્યારે એક અજાણ્યા પુરુષે તેને રોક્યો અને કહ્યું, "મહાશય! આ પાણી ઝેરી છે. અત્યારે તે પીવાલાયક નથી."

નીચે આપેલા વિષય ઉપર ટૂંકનોંધ લખો. (કોઈપણ એક)

• 9) આવર્તપાત નામનું વિઘ્ન
• ઉત્તર: લાકડાના ટુકડાને સમુદ્ર સુધી પહોંચવામાં ચાર વિઘ્નો આવી શકે છે, જેમાં ત્રીજું વિઘ્ન 'આવર્તપાત' એટલે કે વમળમાં ફસાવું છે. જો લાકડું વમળમાં ફસાઈ જાય, તો તે ગોળ-ગોળ ફર્યા કરે છે અને સમુદ્ર સુધી પહોંચી શકતું નથી. જીવનમાં પણ વ્યસનો (જેમ કે દારૂ પીવો, જુગાર રમવો, ચોરી કરવી) વમળ સમાન છે. જો માણસ તેમાં ફસાઈ જાય, તો તે સાચા સુખરૂપી સમુદ્ર સુધી પહોંચી શકતો નથી.
• 10) બ્રહ્માનો દુર્વાસાને ઠપકો
• ઉત્તર: જ્યારે દુર્વાસા મુનિ ક્રોધિત થઈને સરસ્વતીને શ્રાપ આપે છે, ત્યારે બ્રહ્મા તેમને ઠપકો આપતા કહે છે કે ક્રોધ એ માણસની વિવેકબુદ્ધિ છીનવી લે છે. ક્રોધી માણસ સાચું કે ખોટું જોઈ શકતો નથી. ક્રોધ એ ધર્મનો નાશ કરનાર છે. સજ્જનોનો આ માર્ગ નથી. ક્રોધને લીધે તપનો નાશ થાય છે અને ક્રોધિત વ્યક્તિ આંધળા સમાન હોય છે.

11) નીચે આપેલો ગદ્યખંડ વાંચીને પ્રશ્નોના ઉત્તર સંસ્કૃતમાં લખો.

• (A) सिद्धराजः जयसिंहः कदा मालवविजयं कृतवान् ?
• ઉત્તર: विक्रमस्य द्वादश्यां शताब्द्यां सिद्धराजः जयसिंहः मालवविजयं कृतवान्।
• (B) यशोवर्मणः ग्रन्थागारः कस्य हस्तगतः जातः ?
• ઉત્તર: यशोवर्मणः ग्रन्थागारः जयसिंहस्य हस्तगतः जातः।
• (C) भोजस्य ग्रन्थागारे कीदृशाः ग्रन्थाः आसन् ?
• ઉત્તર: भोजस्य ग्रन्थागारे बहवोऽनुपमाः ग्रन्थाः आसन्।
• (D) जयसिंहः कस्य नृपतेः सर्वं धनं गृहीतवान् ?
• ઉત્તર: जयसिंहः नृपतेः यशोवर्मणः सर्वं धनं गृहीतवान्।

---

વિભાગ - B (પદ્ય વિભાગઃ)

પ્રશ્ન 12-13: નીચે આપેલા પદ્યખંડનો ગુજરાતી ભાષામાં અનુવાદ કરો. (કોઈપણ એક) 12) तैलं मर्दय काये त्वं ततः स्नानं समाचर ...

• અનુવાદ: તું તારા શરીર પર તેલની માલિશ કર, અને પછી સ્નાન કર. પાણીથી જ તારું પોતાનું વસ્ત્ર બરાબર ધો. પૂર્વ દિશા તરફ મુખ કરીને બેઠેલો તું સંધ્યાપાસના કર. હંમેશા માતા-પિતાને વંદન કર અને સવારનો નાસ્તો ખા (કર).

13) वृद्धोऽहं त्वं युवा धन्वी सरथः कवची शरी ...

• અનુવાદ: (જટાયુ રાવણને કહે છે) હું વૃદ્ધ છું, (જ્યારે) તું યુવાન, ધનુષ્યવાળો, રથવાળો, કવચવાળો અને બાણવાળો છે. તેમ છતાં તું મારી પાસેથી વૈદેહી (સીતા) ને હેમખેમ લઈને જઈ શકીશ નહીં. એમ કહેવાયેલો, ક્રોધથી લાલ આંખોવાળો, તપાવેલા સોનાના કુંડળવાળો તે રાક્ષસોનો રાજા (રાવણ) ક્રોધિત થઈને પક્ષીરાજ (જટાયુ) તરફ દોડ્યો.

નીચે આપેલા સંસ્કૃત પ્રશ્નોના ઉત્તર વિકલ્પમાંથી સંસ્કૃતમાં લખો. (કોઈપણ બે)

• 14) पर्जन्यः कदा वर्षतु ?
• ઉત્તર: (C) काले
• 15) ज्ञानं कः लभते ?
• ઉત્તર: (D) श्रद्धावान्
• 16) किम् उपादेयम् अस्ति ?
• ઉત્તર: (C) गुरूवचनम्

નીચે આપેલા પ્રશ્નોના ઉત્તર ગુજરાતી ભાષામાં લખો. (કોઈપણ ત્રણ)

• 17) અપવર્ગપ્રદા શિવની મૂર્તિ ૫-વર્ગથી કેવી રીતે રચાયેલી છે?
• ઉત્તર: શિવની મૂર્તિ 'પ' વર્ગના પાંચ અક્ષરોથી બનેલી છે: 'પ' - પિનાક (ધનુષ્ય), 'ફ' - ફણિ (સાપ), 'બ' - બાલેન્દુ (બાળચંદ્ર), 'ભ' - ભસ્મ (રાખ), અને 'મ' - મંદાકિની (ગંગા). આમ, પ-વર્ગથી રચાયેલી શિવની મૂર્તિ અપવર્ગ (મોક્ષ) આપનારી છે.
• 18) પતિ પ્રત્યે પત્નીએ કેવી વાણી ઉચ્ચારવી જોઈએ?
• ઉત્તર: પત્નીએ પતિ પ્રત્યે મધુર અને શાંતિદાયક વાણી ઉચ્ચારવી જોઈએ.
• 19) કઈ કઈ પરિસ્થિતિમાં ભક્ત માતાને રક્ષણ કરવા પ્રાર્થે છે?
• ઉત્તર: ભક્ત માતા ભવાનીને વિવાદમાં, દુઃખમાં, આળસમાં, મુસાફરીમાં, પાણીમાં, અગ્નિમાં, પર્વત પર, શત્રુઓની વચ્ચે અને ભયંકર જંગલમાં રક્ષણ કરવા માટે પ્રાર્થે છે.
• 20) કાર્યનો પ્રારંભ ન કરનારને કેવા માણસ તરીકે ઓળખાવવામાં આવ્યો છે?
• ઉત્તર: વિઘ્નોના ડરથી કાર્યનો પ્રારંભ ન કરનાર માણસને 'નીચ' (અધમ કક્ષાના) માણસ તરીકે ઓળખાવવામાં આવ્યો છે.

શ્લોકપૂર્તિ કરો. (કોઈપણ બે)

• 21) सर्वे भवन्तु ... भवेत् ।।
• ઉત્તર: सर्वे भवन्तु सुखिनः सर्वे सन्तु निरामयाः। सर्वे भद्राणि पश्यन्तु मा कश्चिद् दुःखभाग्भवेत्।।
• 22) यस्मान्नोद्विजते ... मे प्रियः ।।
• ઉત્તર: यस्मान्नोद्विजते लोको लोकान्नोद्विजते च यः। हर्षामर्षभयोद्वेगैर्मुक्तो यः स च मे प्रियः।।
• 23) विवादे विषादे ... त्वमेका भवानि ।।
• ઉત્તર: विवादे विषादे प्रमादे प्रवासे जले चानले पर्वते शत्रुमध्ये। अरण्ये शरण्ये सदा मां प्रपाहि गतिस्त्वं गतिस्त्वं त्वमेका भवानि।।

---

વિભાગ - C (નાટ્ય વિભાગઃ)

પ્રશ્ન 24-25: નીચે આપેલા નાટ્યખંડનો ગુજરાતી ભાષામાં અનુવાદ કરો. (કોઈપણ એક) 24) शाण्डिल्यः : न तावत् पठिष्यामि ...

• અનુવાદ:
• શાંડિલ્ય: તો હું ભણીશ નહીં.
• પરિવ્રાજક: શા માટે?
• શાંડિલ્ય: હું ભણતરનો અર્થ જાણવા ઈચ્છું છું.
• પરિવ્રાજક: પાઠ ભણી લીધેલા લોકોને પણ સમય વીતતા ભણતરના અર્થો સમજાય છે. તેથી તું ભણ.
• શાંડિલ્ય: ભણવાથી શું થશે?

25) पुनीतः - एते घटनया उत्थितात् ध्वनेः ...

• અનુવાદ:
• પુનીત: આ બધા ઘટનાથી ઉત્પન્ન થયેલા અવાજથી ભય અનુભવે છે. તેથી ઘટનાસ્થળથી દૂર ભાગે છે.
• સુનીત: તમે સાચું કહો છો. વાસ્તવમાં તો જો મનુષ્ય મનુષ્યની જેમ વર્તે, તો તે દુર્ઘટનાનો સાક્ષી બનીને ત્રણ પ્રકારના કાર્યો કરે છે.

નીચે આપેલા વાક્યો કોણ બોલે છે તે લખો. (કોઈપણ બે)

• 26) एहि एहि पुत्र !
• ઉત્તર: આ વાક્ય ધૃતરાષ્ટ્ર (धृतराष्ट्रः) બોલે છે.
• 27) भो भगवन् ! इदमुद्यानम् ।
• ઉત્તર: આ વાક્ય શાંડિલ્ય (शाण्डिल्यः) બોલે છે.
• 28) श्रेष्ठिन् स्वागतं ते।
• ઉત્તર: આ વાક્ય ચાણક્ય (चाणक्यः) બોલે છે.

નીચે આપેલા પ્રશ્નોના ઉત્તર ગુજરાતી ભાષામાં લખો. (કોઈપણ બે)

• 29) ચાણક્ય ચંદનદાસને ચન્દ્રગુપ્તનો પ્રથમ વિરોધી કેમ ગણાવે છે?
• ઉત્તર: ચાણક્ય ચંદનદાસને પૂછે છે કે શું તેણે અમાત્ય રાક્ષસના પરિવારને આશ્રય આપ્યો છે? ચંદનદાસ ઇનકાર કરે છે. ચાણક્ય જાણે છે કે રાક્ષસનો પરિવાર ચંદનદાસના ઘરમાં જ છે. રાજા ચંદ્રગુપ્તના શત્રુ (અમાત્ય રાક્ષસ) ને આશ્રય આપવો અને જૂઠું બોલવું એ રાજાનો વિરોધ કરવા સમાન છે, તેથી ચાણક્ય ચંદનદાસને ચંદ્રગુપ્તનો પ્રથમ વિરોધી ગણાવે છે.
• 30) શાંડિલ્ય ઉદ્યાનમાં પ્રવેશતાં ભય કેમ અનુભવે છે?
• ઉત્તર: શાંડિલ્યની માતાએ તેને પુરાણોની કથામાં કહ્યું હતું કે અશોક વૃક્ષના પાંદડાઓની પાછળ છુપાઈને વાઘ રહે છે. આથી, શાંડિલ્ય ઉદ્યાનમાં પ્રવેશતા ડરે છે કે ક્યાંક વાઘ તેને ખાઈ ન જાય.
• 31) કયા મનુષ્યની ગણના પશુમાં થાય છે?
• ઉત્તર: દુર્ઘટના જોઈને જે મનુષ્ય દુઃખ અનુભવતો નથી અને પીડાગ્રસ્ત વ્યક્તિની મદદ કરતો નથી, તેવા બુદ્ધિશાળી છતાં સંવેદનહીન મનુષ્યની ગણના પશુમાં થાય છે.

નીચે આપેલા વિષય ઉપર ટૂંકનોંધ લખો. (કોઈપણ બે)

• 32) ઘટોત્કચનું પાત્રાલેખન.
• ઉત્તર: ઘટોત્કચ ભીમ અને હિડિમ્બાનો પુત્ર છે. તે શ્રીકૃષ્ણનો દૂત બનીને ધૃતરાષ્ટ્રની સભામાં આવે છે. તે અત્યંત વિનયી અને શિષ્ટાચારી છે અને વડીલોને પ્રણામ કરે છે. તે અર્જુનના શોકનો સંદેશો આપે છે અને દુર્યોધન તથા શકુનિને યોગ્ય કટાક્ષમાં જવાબ આપે છે. તે રાક્ષસી માતાનો પુત્ર હોવા છતાં કૌરવો કરતા વધુ માનવીય અને સંસ્કારી વર્તન કરે છે.
• 33) ચાણક્યનું પાત્રાલેખન કરો.
• ઉત્તર: ચાણક્ય એ નંદ વંશનો નાશ કરી ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યને રાજા બનાવનાર કુશળ રાજનીતિજ્ઞ છે. તેઓ અત્યંત ચતુર, બુદ્ધિશાળી અને રાષ્ટ્રપ્રેમી છે. અમાત્ય રાક્ષસને ચંદ્રગુપ્તના પક્ષમાં લાવવા માટે તેઓ તેના મિત્ર ચંદનદાસની કસોટી કરે છે. તેમનો સ્વભાવ કઠોર દેખાતો હોવા છતાં તેમનો મૂળ હેતુ પ્રજાકલ્યાણ અને રાજ્યની સુરક્ષાનો છે. કૂટનીતિમાં તેમનો કોઈ જોટો નથી.
• 34) પુત્રશોકના કારણે થયેલ અર્જુનનો વિલાપ.
• ઉત્તર: મહાભારતના યુદ્ધમાં અભિમન્યુના મૃત્યુ પછી અર્જુન અત્યંત દુઃખી થઈને વિલાપ કરે છે. તે કહે છે કે, "હે પુત્ર! હે કુરુકુળના તેજસ્વી દીપક! તું મને છોડીને પિતામહ (પાંડુરાજા) પાસે ક્યાં જતો રહ્યો?" અર્જુનનો આ હૃદયદ્રાવક વિલાપ દર્શાવે છે કે પુત્રશોક કેટલો અસહ્ય હોય છે.

---

વિભાગ - D (વ્યાકરણ વિભાગઃ)

કૌંસમાં આપેલા પદોનો ઉપયોગ કરીને વાક્યો બનાવો. (કોઈપણ બે)

• 35) ધૃતરાષ્ટ્ર કૌરવોના પિતા હતા. (धृतराष्ट्र, कौरव, जनक, अस्)
• ઉત્તર: धृतराष्ट्रः कौरवाणां जनकः आसीत्।
• 36) માણસ સુખ અને દુઃખનો અનુભવ કરે છે. (मानव सुख च दुःख अनु + भू)
• ઉત્તર: मानवः सुखं च दुःखम् अनुभवति।
• 37) ઘટોત્કચ જનાર્દનનો સંદેશ લાવે છે. (घटोत्कच जनार्दन सन्देश आ + नी-नय्)
• ઉત્તર: घटोत्कचः जनार्दनस्य सन्देशम् आनयति।

નીચે આપેલા પ્રશ્નોના સૂચનાનુસાર ઉત્તર લખો.

• 38) "भार्या" शब्दस्य समानार्थकं शब्दम् अधोदत्तेभ्यः विकल्पेभ्यः चित्वा लिखत ।
• ઉત્તર: दारा
• 39) "दरिद्रः" शब्दस्य विरूद्धार्थकं शब्दम् अधोदत्तेभ्यः विकल्पेभ्यः चित्वा लिखत ।
• ઉત્તર: धनिकः
• 40) अधोदत्तेभ्यः क्रियापदेभ्यः वर्तमानकालस्य मध्यमपुरुषस्य एकवचनस्य रूपं चित्वा लिखत ।
• ઉત્તર: पठसि
• 41) अधोदत्तेभ्यः क्रियापदेभ्यः सामान्य भविष्यकालस्य अन्यपुरूषस्य बहुवचनस्य रूपं चित्वा लिखत।
• ઉત્તર: वदिष्यन्ति
• 42) अधोदत्तेभ्यः क्रियापदेभ्यः आज्ञार्थ-अन्यपुरूषस्य एकवचनस्य रूपं चित्वा लिखत।
• ઉત્તર: प्रविशतु
• 43) अधोदत्तेभ्यः क्रियापदेभ्यः विध्यर्थ-अन्यपुरूषस्य बहुवचनस्य रूपं चित्वा लिखत ।
• ઉત્તર: पठेयुः
• 44) 'सः विजय घोष कारकं जन समूहस्य समीपम् अगच्छत् ।' दत्तस्य वाक्यस्य "स्म" प्रयोगयुक्तं शुद्धं वाक्यं चित्वा लिखत ।
• ઉત્તર: ख) सः विजयघोष कारकं जनसमूहस्य समीपं गच्छति स्म।
• 45) अधोदत्तेभ्यः नामरूपेभ्यः सप्तमी विभक्तेः एकवचनस्य रूपं चित्वा लिखत । (शरीरस्य, शरीरेषु, शरीरे)
• ઉત્તર: शरीरे
• 46) अधोदत्तेभ्यः नामरूपेभ्यः षष्ठी विभक्तेः बहुवचनस्य रूपं चित्वा लिखत । (पूजाः, पूजानाम, पूजाम्)
• ઉત્તર: पूजानाम (યોગ્ય વ્યાકરણિક રૂપ 'पूजनानाम्' કે 'पूजानाम्' છે, પરંતુ વિકલ્પો મુજબ 'पूजानाम' સ્વીકાર્ય છે).
• 47) उपपदविभक्तेः प्रयोगं कृत्वा रिक्तस्थानं पूरयत । गुरूः ............ सह उपविष्टः आसीत् । (शिष्येण, शिष्यस्य, शिष्ये)
• ઉત્તર: शिष्येण (કારણ કે 'सह' ના યોગમાં તૃતીયા વિભક્તિ આવે છે).
• 48) प्रकोष्ठात् युक्तं संख्यापदं चित्वा रिक्तस्थानं पूरयत । कूपे ......... कन्या दृष्टा । (एकम्, एका, एकाम्)
• ઉત્તર: एका
• 49) रेखाङ्कित पदस्य कृदन्त प्रकारं विकल्पेभ्यः चित्वा लिखत । तन्न युक्तं साम्प्रतं क्षणमपि अत्र अवस्थातुम् ।
• ઉત્તર: हेत्वर्थ कृदन्तम् (કારણ કે પ્રત્યય '-तुम्' છે).
• 50) अधोदत्तस्य सन्धिविच्छेदं दत्तेभ्यः विकल्पेभ्यः चित्वा लिखत । 'घटोत्कचोऽहम्'
• ઉત્તર: घटोत्कचः+अहम्
• 51) अधोदत्तस्य सन्धियुक्त पदस्य उत्तरं दत्तेभ्यः विकल्पेभ्यः चित्वा लिखत । भोजस्य + अस्ति
• ઉત્તર: भोजस्यास्ति
• અધોદત્તયોઃ સામાસિકપદયોઃ સમાસ પ્રકારં...
• 52) काष्ठ खण्डः
• ઉત્તર: तत्पुरूषः (षष्ठी तत्पुरुष - काष्ठस्य खण्डः)
• 53) कार्याकार्ये
• ઉત્તર: द्वन्द्वः (इतरेतर द्वन्द्व - कार्यम् च अकार्यम् च)

---

વિભાગ - E (સંયુક્તઃ વિભાગઃ)

54) નીચે આપેલા વાક્યો કથાનકક્રમ અનુસાર ગોઠવો.

• સાચો ક્રમ:

1.    (B) एकदा कूटनाथेन चिन्तितं यदयं वित्तदासो धनिकोऽपि लुब्धो वर्तते।

2.    (C) अतः केनापि उपायेन मया असौ वञ्चनीयः।

3.    (A) एतानि पात्राणि मम न सन्ति।

4.    (D) एतानि लघूनि नूतनानि पात्राणि भवतः पात्राणामपत्यानि सन्ति।

55) નીચે આપેલો ગદ્યખંડ વાંચીને પ્રશ્નોના ઉત્તર સંસ્કૃતમાં લખો.

• (A) भागीरथ्यां कृतं स्नानं कीदृशम् ?
• ઉત્તર: भागीरथ्यां कृतं स्नानं पापहरम्।
• (B) श्वापल्लीग्रामे के वसन्ति स्म ?
• ઉત્તર: श्वापल्लीग्रामे बहवः कुक्कुराः वसन्ति स्म।
• (C) तीक्ष्णदन्तः असूयकं किम् अवदत् ?
• ઉત્તર: तीक्ष्णदन्तः असूयकम् अवदत् - "हे पुत्र असूयक, त्वमत्रैव तिष्ठ, जनन्याः सेवां कुरू।"
• (D) कुक्कुराणाम् अग्रेसरः कः आसीत् ?
• ઉત્તર: कुक्कुराणाम् अग्रेसरः तीक्ष्णदन्तः नाम वृद्धः सारमेयः आसीत्।

કર્તા સાથે યોગ્ય કૃતિને જોડો. (કોઈપણ બે)

• 56) विष्णु शर्मा -> પઞ્ચતન્ત્રમ્ (पञ्चतन्त्रम्)
• 57) वाल्मीकिः -> રામાયણમ્ (रामायणम्)
• 58) विशाखदत्तः -> મુદ્રારાક્ષસમ્ (मुद्राराक्षसम्)

59) રેખાંકિત પદોને શુદ્ધ કરીને ગદ્યખંડ ફરીથી લખો.

• ખોટા પદો: सिद्धांन्तस्य, पतंजलिना, चास्यतां
• શુદ્ધ ગદ્યખંડ:

अस्य सिद्धान्तस्य उपदेशः द्वाविंशति शतवर्षेभ्यः पूर्वं आचार्येण पतञ्जलिना स्वकीये व्याकरणमहाभाष्ये कृतः। तत्र ते कथयन्ति - 'समाजेषु समानेषु समवायेषु चास्यताम् इत्युक्ते नैव कृशाः कृशैः सहासते, न पाण्डवः पाण्डुभिः।'

નીચે આપેલા શ્લોકનો અનુવાદ કરી અર્થવિસ્તાર કરો. (કોઈપણ એક)

• 60) यथा चतुर्भिः कनकं परीक्ष्यते...
• અનુવાદ: જેવી રીતે સોનાની પરીક્ષા ચાર પ્રકારે થાય છે - ઘસવાથી, કાપવાથી, તપાવવાથી અને ટીપવાથી; તેવી જ રીતે માણસની પરીક્ષા પણ ચાર પ્રકારે થાય છે - જ્ઞાનથી, ચારિત્ર્યથી, ગુણોથી અને કર્મોથી.
• અર્થવિસ્તાર: આ શ્લોકમાં માણસની યોગ્યતા પારખવાની રીત દર્શાવી છે. જેમ સોની સોનાની શુદ્ધતા ચકાસવા માટે તેને કસોટી પર ઘસે છે, તેને કાપે છે, અગ્નિમાં તપાવે છે અને હથોડીથી ટીપે છે, ત્યારે જ અસલી સોનાની ખબર પડે છે. તેવી જ રીતે સાચો અને શ્રેષ્ઠ માણસ તે જ છે જેનું જ્ઞાન ઊંડું હોય, જેનું ચારિત્ર્ય શુદ્ધ હોય, જેનામાં દયા અને ક્ષમા જેવા ગુણો હોય અને જેના કર્મો સમાજ માટે ઉપયોગી હોય. માત્ર શારીરિક દેખાવ કે ધન-સંપત્તિથી કોઈ માણસ મહાન બનતો નથી.
• 61) सुखं हि दुःखान्यनुभूय शोभते...
• અનુવાદ: દુઃખો અનુભવ્યા પછી જ સુખ શોભે છે, જેમ ગાઢ અંધકારમાં દીવાનાં દર્શન (શોભે છે). પરંતુ જે માણસ સુખમાંથી ગરીબીમાં (દુઃખમાં) આવી પડે છે, તે શરીર ધારણ કરેલો હોવા છતાં મરેલા સમાન જ જીવે છે.
• અર્થવિસ્તાર: આ શ્લોકમાં સુખ અને દુઃખનું વાસ્તવિક મૂલ્ય સમજાવવામાં આવ્યું છે. જેમ અંધારું હોય ત્યારે જ પ્રકાશની સાચી કિંમત સમજાય છે, તેવી જ રીતે જીવનમાં સંઘર્ષ અને દુઃખો વેઠ્યા પછી જ્યારે માણસને સુખ મળે છે, ત્યારે જ તે તેનો ખરો આનંદ માણી શકે છે. જે વ્યક્તિએ ક્યારેય દુઃખ જોયું જ નથી તેને સુખની કિંમત સમજાતી નથી. શ્લોકના બીજા ચરણમાં કહ્યું છે કે, જે માણસ હંમેશા સુખ-સાહ્યબીમાં રહ્યો હોય અને અચાનક તેના પર ગરીબી કે દુઃખ આવી પડે, તો તેના માટે જીવવું અત્યંત મુશ્કેલ બની જાય છે. તે જીવતો હોવા છતાં મૃત્યુ સમાન યાતના ભોગવે છે.